05

Tem'18

Das Substantiv – isim

0 Yorum Yok | yunuskaytan

Almanca da Genus (Cins isim), Plural (cogul isim ) ve cekim ekleri.

..

Türkçe’de İsim

 

Yer yüzünde bulunan, canlı ve cansız varlıkları ad olarak anlatmaya yarayan kelimelere isim denir. Mesela: insan, hayvan, dağ, şehir, masa, adam, kitap, duvar

Ayrıca tasarlanabilen, hissedilen ve aklımızla var olduğunu kabul ettiğimiz kelimeler de iisim adı altında toplanır.

 

Türkçe’mizde iki çeşit isim vardır:

1. Ayni cinsten olan varlıkların tümünü anlatmaya yarayan kelimeler, cins isim:

Nehir, dere, dağ, defter, kalem vs

2. Yer yüzünde tek olan varlık isimleri, özel isim gurubuna girer.

 

Atatürk, Osman, gibi insan adları özel isimdir.Türkçe’mizde “özel isimler” imlâ kaidelerine göre büyük harfle yazılır (ilk harfi). Ayrıca şehir, coğrafi ve hayvan adları gibi isimler de bu gurupta incelenir: Erciyes, Kızılırmak. Hatay, Samsun, Marmara bölgesi, Tekir gibi. Özel ve cins ismin dışında, madde halinde bulunan, elimizle tutabildiğimiz gözümüzle görebildiğimiz varlıkları anlatmayı yarayan kelimelere de madde isim denir: Taş, toprak, ağaç, masa, cam, vs.

 

Akıl ve mantığımızla tasarlayıp varlığım kabul ettiğimiz isimlere de mana isim denir: sevinç, keder, namus, ruh, vs.

 

 

Almanca’da İsim

Alman dilinde isim denince Türkçe’mizde olduğu gibi bir varlığın adını bildiren kelime akla gelir. Substantiv diye adlandırdığımız bu guruba giren kelimeler her şeyden evvel elle tutulan, gözle görünen ve insanlar tarafından varlığı kabul edilen kelimelerdir. Bu adı geçen kelimeler canlı veya cansız olabilirler: insan, taş, sıra, masa, defter, adam, tabak, vs. Yine Türkçe’mizde isim konusunda değindiğimiz gibi, bir kelime elle tutulmadığı gözle görülmediği halde isim kelimesi altında Alman dilbilgisinde de incelenir. O halde, elle tutulmadıkları halde yalnız tasarlanabilen, tabiatta tesirleri ile kendilerini gösteren, hissedilen kelimelerde birer Substaniıv dir.

 

Bu çatı altında incelenen isimlere Almanca’da Abstrak soyut isimler denir

das Leben                  – hayat

die Freude                 – sevinç

die Seele                     – ruh

der Hass                     – kin

die Liebe                    – sevgi, aşk

 

Not: Almancada bütün şahıs, çisim, şehir ve ülke isimleri büyük harfle yazılır.

 

Tekil (Der Sıngular) / Çoğul (Der Plural) 

Ayni cins varlıklardan yalnız bir tanesini ifade eden isme tekil isim denir. Mesela; çocuk tekil halde bulunan bir isimdir. Çocuklar deseydik, o zaman birden fazla olan bir çocuk gurubu akla gelecekti. Çocuk oynuyor, dersek bir çocuğun oynadığı, çocuklar oynuyor, denildiği zaman en az iki, üç veya daha fazla çocuğun oynadıkları akla gelir.

 

çocuk              – tekil

çocuklar          – çoğul

 

Türkçe’mizde bir ismi çoğul yapmak için ses uyumuna göre tekil halde bulunan ismin arkasına –ler, –lar ekleri getirilir.

 

Almanca’da Çoğul

Almanca’da ise isimlerin çoğul yapılmasında kesin bir kural yoktur. Aynen Artikel’lerde olduğu gibi konuya ışık tutan bazı ip uçları bulunur. Hali ile bu kaidelerin bilinmesi tekil-çoğul konusunun öğrenilmesinde sizlere yardımcı olacaktır. Kesin olan tek kural, çoğul yapılmak istenen ismin Artikel‘ i ne olursa olsun die haline getirilmesidir.

 

Almanca’da bazı isimler, belirttikleri mana yönüyle çoğul halde kullanılmazlar. Bu guruba giren isimlerin bir çoğu kollektif bir manaya sahiptirler. Almanca’da et veya meyve isminin çoğul hali yapılmaz.

 

das Fleisch     – et dediğimiz zaman, etler demek istersek

die Fleischen – (yanlış – falsch)

 

şeklinde çoğul yapamayız. Bu gibi isimler bir toplumu veya çoğulu tekil haliyle de ifade ettiklerinden çoğulu olmaz. O halde, önce isimlerde çoğula geçmeden evvel çoğul yapılamayan bazı isimlerden bahsedelim.

 

Çoğul yapılamayan ve tekil olarak kullanılan isimler:

 

Özel isimler: Eigennamen

Rhein             – Ren Nehri

Gott               – Tanrı

Stuttgart        – Almanya’da bir şehir

Eifel               – Almanya’da bir dağlık bölge

Hans               – Alman erkek ismi

 

Bazı madde isimleri:

Mehl               – un

Käse               – peynir

Milch              – süt

Butter             – tereyağı

Fleisch           – et

Leder             – deri

Gold               – altın

Silber             – gümüş

Blei                 – kurşun

Sand               – kum

Wasser           – su

 

Bazı istisnalar: die Ausnamen

das Holz         – ağaç

die Hölzer       – ağaçlar

das Salz          – tuz

die Salze         – tuzlar

das Glas         – cam

die Gläser      – camlar

 

Bazı mana isimleri

Aşağıda gösterilen mana isimleri tekil olarak kullanılırlar, yerine göre bu halleriyle çoğulu da kastederler.

 

das Glück       – şans, talih

die Wärme      – sıcaklık

die Kälte        – soğukluk

das Pech        – şanssızlık

die Hitze         – bunaltıcı sıcak

die Sehnsucht – hasret

das Heimweh – vatan hasreti

der Verstand – mantık

 

Bu Abstrak mana isimlerinin bazıları Türkçe’mizde de tekil olarak kullanılsa da bir çokları konuşma ve yazı lisanında çoğul olarak değişime uğrarlar.

Bol şanslar derken şans mana ismi –lar takısını alarak çoğul hale getirilir. Almanca’da ise bu isme hiç bir takı ilave edilmez. Çoğul anlamı yalın hali ile yani hiç değiştirilmeden verilir.

 

viel Glück      – bol şans

viel Glück      – bol şanslar

 

Yine aynı şekilde:

 

Die Hitze macht mich krank.        – Bunaltıcı sıcaklar beni hasta ediyor.

die Hitze                                        – bunaltıcı sıcak

die Hitze                                        – bunaltıcı sıcaklar

 

Ölçü ve para birimleri

der Meter                   – metre

der Zentimeter           – santimetre

das Kilo                      – kilo

das Grad                    – derece

das Dutzend               – düzine

das Paar                    – çift

das Pfund                   – yarım kilo

 

Topluluk isimleri (Sammelnamen)

Kendileri gramatik yönü ile tekil oldukları halde, anlamlarında çokluk bulunan isimlere topluluk ismi denir: halk, ordu, sürü, gibi.

 

Sürü denince akla sürüde bulunan ve sayılan oldukça çok olan keçi, koyun veya duruma göre büyük baş hayvanlar gelir. Almanca’da bu gibi topluluk isimleri cümleye tekil halde girdikleri halde çoğul anlamı da verirler. Türkçe’mizde ordu tekil ordular da çoğul olarak ifade edilir ve konuşulur.

 

Almanca’da ise:

die Leute        – ahali halk                      

die Menge      – miktar

das Obst         – meyve, meyveler

das Gebirge   – dağ, dağ dizisi

die Gebirge    – dağlar, dağ dizileri

 

Hali ile bu guruba giren bazı isimler de kaideye aykırı olarak çoğul yapılabilirler.

 

das Volk   halk                

die Völker – halklar

 

der Wald    orman

die Wälder ormanlar

 

Çoğul Olan İsimler (Plural)

Şu ana kadar vermiş olduğumuz kaidelerin dışında kalan isimlerin ekserisi tekil halden çoğul hale çevrilebilir. Adam (tekil) adamlar (çoğul) yine dersimizin başında da izah ettiğimiz gibi bir ismin çoğul halini kullandığımız zaman o isme ait birden fazla isim akla gelir. “Çocuk geliyor”, dersek bir çocuğun geldiği, “çocuklar geliyor” dediğimizde birden fazla çocukların belirtilen istikamete doğru geldikleri düşünülür.

 

das Kind kommt        – çocuk geliyor

die Kinder kommen   – çocuklar geliyor

 

Bu cümlelerde geçen çocuk ismi “die Kinder” olarak çoğul gelir..

 

1. Bazı zamanlar hariç, ekseri zamanlarda isimlerin çoğul hali ile yapılan cümlelerdeki yüklemler (fiil) hiç değişmeden yani çekime uğramadan cümleye girerler. (wir– şahıs zamirinde olduğu gibi)

 

das Kind spielt – çocuk oynuyor

(isim tekil) – (fiil çekildi)

 

die Kinder spielen – çocuklar oynuyorlar

(isim çoğul) – (fiil çekilmedi)

 

2. İsimlerin çoğul hali ile kurulan şimdiki zaman cümlelerinde sıfat varsa cümleye ist yerine sind girer.

das Kind ist schön                 – çocuk güzeldir

die Kinder sind schön            – çocuklar güzeldir.

 

Almanca’da bir ismin çoğul yapılmasında kesin bir kaide olmakla beraber sizlere vereceğimiz bazı ip uçlarının bilinmesi faydalı olur.

 

Çoğulda Ek Almayan İsimler

Der ve das ismi tarifi alan bir ismin sonu –er, -el, ve -en ekiyle biterse bu isimler sonlarına çoğul eki almaz.

 

der Lehrer      – öğretmen

die Lehrer      – öğretmenler

 

der Bruder      – erkek kardeş

die Brüder      – erkek kardeşler

 

der Faden      – ip

die Fäden       – ipler

 

der Apfel        – elma

die Äpfel         – elmalar

 

das Mädchen – kız çocuk

die Mädchen – kız çocuklar

 

3.4.2.      Bir isme (a. o, u, au) gibi sesli harfler hakimse

İsme (a. o, u, au) gibi sesli harfler varsa, bu isim çoğul hale çevrilirken sesli harfler inceltilir (Umlaut)

 

der Knopf       – düğme

die Knöpfe     – düğmeler

 

das Kalb         – dana

die Kälber      – danalar

 

das Wort         – kelime

die Wörter      – kelimeler

 

das Haus        – ev

die Häuser      – evler

 

der Baum       – ağaç

die Bäume       ağaçlar

 

der Ofen         – soba, ocak

die Öfen         – sobalar, ocaklar

 

das Blatt         – yaprak

die Blätter      – yapraklar

 

das Huhn        – tavuk

die Hühner     – tavuklar

 

die Kuh          – inek

die Kühe         – inekler

 

Sonu (-e) takısı alan isimler

Bunlar cogunlukla tek heceli isimlerdir.

 

die Hand        – el

die Hände       – eller

 

das Bein         – bacak

die Beine        – bacaklar

 

das Haar        – saç

die Haare       – saçlar

 

der Helm        – emniyet şapkası

die Helme       – emniyet şapkaları

 

der Stein         – taş

die Steine       – taşlar

  

Sonu (-er) alan tek heceli isimler

 

der Mann       – adam

die Männer     – adamlar

 

das Land        – memleket – ülke

die Länder      – memleketler – ülkeler

 

das Kind         – çocuk

die Kinder      – çocuklar

 

das Geld         – para

die Gelder      – paralar

 

der Hund        – köpek

die Hunde       – köpekler

  

Sonu (-en) ve (-n) alan isimler

Die ismi tarifine sahip ve sonu (-e) ile biten isimler çoğul yapılırken sonuna (-en) ekini alırlar.

 

die Bremse     – fren

die Bremsen   – frenler

 

die Sorge        – dert

die Sorgen      – dertler

 

die Katze        – kedi

die Katzen      – kediler

 

die Hose         – pantolon

die Hosen       – pantolonlar

 

die Rose          – gül

die Rosen        – güller

 Google +
Benzer Yazılar
Yorum Yap

İkinci Yabancı Dil - Yorumlar

  Subscribe  
Bildir
Bizi Takip Edin
a a